Big Five · So sánh
Big Five và MBTI: hai cách nhìn một con người
MBTI hỏi bạn thuộc kiểu nào. Big Five hỏi bạn ở mức nào. Câu hỏi thứ hai khó kể chuyện hơn, nhưng sát thực tế hơn.
Khác biệt cốt lõi: phân loại hay đo mức độ
MBTI xếp bạn vào một trong 16 nhóm. Mỗi trục có hai cực, và bạn được gán vào một cực, dù điểm của bạn chỉ lệch rất ít so với mức giữa.
Big Five không xếp nhóm. Nó đo bạn trên năm chiều độc lập, mỗi chiều là một thang điểm liên tục. Kết quả là năm con số, cho biết bạn cao, trung bình hay thấp ở từng chiều so với người khác.
Cách đo này phản ánh sát hơn một thực tế mà các nghiên cứu đo lường nhiều lần ghi nhận: phần lớn con người nằm quanh mức giữa của mỗi đặc điểm, chứ không chia thành hai phe rõ rệt.
Bảng so sánh
| Tiêu chí | MBTI | Big Five |
|---|---|---|
| Kết quả | Một mã 4 chữ cái trong 16 nhóm | Năm điểm số trên năm chiều |
| Nguồn gốc | Lý thuyết kiểu tâm lý của Jung, phát triển từ thập niên 1940 | Phân tích từ ngữ mô tả tính cách, phát triển qua nhiều thập kỷ nghiên cứu |
| Độ ổn định khi làm lại | Chữ cái có thể lật nếu điểm gần giữa | Điểm số thường thay đổi ít |
| Cảm xúc tiêu cực | Không đo | Có chiều Nhạy cảm cảm xúc |
| Dùng trong nghiên cứu | Ít | Rất phổ biến |
| Dễ nhớ, dễ kể chuyện | Rất dễ | Khó hơn |
Các trục MBTI liên hệ với Big Five thế nào
Các nghiên cứu so sánh hai mô hình, tiêu biểu là công trình của McCrae và Costa năm 1989, ghi nhận bốn trục MBTI có tương quan với bốn trong năm chiều Big Five:
| Trục MBTI | Chiều Big Five liên quan |
|---|---|
| E / I | Hướng ngoại — liên hệ rõ nhất |
| S / N | Cởi mở trải nghiệm — người N thường có điểm Cởi mở cao hơn |
| T / F | Dễ chịu — người F thường có điểm Dễ chịu cao hơn |
| J / P | Tận tâm — người J thường có điểm Tận tâm cao hơn |
Chiều thứ năm, Nhạy cảm cảm xúc, không có trong MBTI. Đây là một thiếu sót đáng kể, vì mức độ dễ lo âu, căng thẳng là một trong những đặc điểm ảnh hưởng nhiều nhất tới cuộc sống hằng ngày. Một số bài trắc nghiệm theo phong cách MBTI thêm chữ thứ năm như -A/-T để bù phần này.
Khi nào dùng mô hình nào
Dùng MBTI khi
- Muốn một cách dễ nhớ để nói về khác biệt
- Làm hoạt động gắn kết đội nhóm
- Mới bắt đầu tìm hiểu về tính cách
Dùng Big Five khi
- Muốn biết mức độ cụ thể trên từng đặc điểm
- Cần cơ sở chặt hơn để suy ngẫm về bản thân
- Muốn hiểu cả mức độ dễ căng thẳng của mình
Hai mô hình không loại trừ nhau. Làm cả hai và đặt kết quả cạnh nhau thường cho bức tranh rõ hơn: MBTI cho bạn một câu chuyện, Big Five cho bạn con số.
Câu hỏi thường gặp
Big Five có khoa học hơn MBTI không?
Big Five được giới tâm lý học dùng rộng rãi hơn trong nghiên cứu, có độ ổn định khi làm lại tốt hơn và được kiểm chứng trên nhiều nền văn hoá. MBTI dễ dùng hơn nhưng bị phê phán vì chia con người thành hai cực.
Biết mã MBTI có đoán được điểm Big Five không?
Đoán được một phần. Người E thường có điểm Hướng ngoại cao, người N thường Cởi mở cao, người F thường Dễ chịu cao, người J thường Tận tâm cao. Nhưng MBTI không cho biết gì về chiều Nhạy cảm cảm xúc.
Nên làm bài nào trước?
Nếu bạn mới tìm hiểu, MBTI dễ tiếp cận hơn. Nếu bạn muốn một bức tranh sát hơn về bản thân, hãy làm Big Five. Làm cả hai cũng chỉ mất khoảng 20 phút.