Hướng dẫn tổng quan
Kiểu gắn bó: vì sao chúng ta yêu theo những cách rất khác nhau
Có người càng yêu càng lo, có người càng gần càng muốn lùi. Lý thuyết gắn bó giải thích vì sao.
Lý thuyết gắn bó là gì?
Lý thuyết gắn bó được nhà tâm lý học John Bowlby phát triển từ những năm 1950–1960 để giải thích mối liên kết giữa trẻ nhỏ và người chăm sóc. Mary Ainsworth sau đó quan sát và mô tả các kiểu gắn bó khác nhau ở trẻ em.
Từ cuối những năm 1980, các nhà nghiên cứu như Cindy Hazan, Phillip Shaver, Kim Bartholomew, Kelly Brennan và Chris Fraley mở rộng lý thuyết sang tình yêu ở người trưởng thành. Họ nhận thấy cách chúng ta gắn bó với người yêu có nhiều điểm tương đồng với cách trẻ gắn bó với cha mẹ.
Đây là một trong những lý thuyết được nghiên cứu nhiều nhất trong tâm lý học về các mối quan hệ.
Hai chiều: lo âu và né tránh
| Chiều | Đo điều gì | Điểm cao nghĩa là |
|---|---|---|
| Lo âu | Mức lo bị bỏ rơi, nhu cầu được khẳng định | Hay lo người kia không thương mình, nhạy với dấu hiệu xa cách |
| Né tránh | Mức thoải mái với sự gần gũi và dựa dẫm | Ngại gần gũi về cảm xúc, coi trọng sự độc lập |
Các nghiên cứu hiện đại đo gắn bó trên hai chiều liên tục này thay vì xếp người vào ô cứng. Bốn kiểu gắn bó là bốn vùng trên mặt phẳng tạo bởi hai chiều, và bài trắc nghiệm trên trang này hiện vị trí chính xác của bạn trên đó.
Bốn kiểu gắn bó
| Kiểu | Lo âu | Né tránh | Nét chính |
|---|---|---|---|
| An toàn | Thấp | Thấp | Gần mà không sợ mất, xa mà không sợ lạc. |
| Lo âu | Cao | Thấp | Thương nhiều, và sợ mất cũng nhiều. |
| Né tránh | Thấp | Cao | Tự lo được, và không muốn ai quá gần. |
| Sợ hãi – né tránh | Cao | Cao | Muốn lại gần, nhưng sợ bị tổn thương. |
Vòng lặp đuổi – chạy
Một trong những cặp đôi phổ biến và cũng khổ sở nhất là người gắn bó lo âu với người gắn bó né tránh. Người lo âu thấy xa cách nên tìm cách kéo lại gần; người né tránh thấy bị áp lực nên lùi xa hơn; người lo âu càng thêm lo. Vòng lặp cứ thế tăng dần.
Phá vòng lặp này cần cả hai phía: người lo âu tập tự trấn an và nói nhu cầu bình tĩnh hơn, người né tránh tập báo trước khi cần khoảng riêng và quay lại đúng hẹn.
Kiểu gắn bó có thay đổi được không?
Có. Kiểu gắn bó khá ổn định nhưng không cố định. Những mối quan hệ an toàn, sự tự nhận thức và trị liệu tâm lý đều có thể giúp một người dần chuyển sang kiểu an toàn. Ngược lại, những trải nghiệm tổn thương cũng có thể khiến một người an toàn trở nên bất an hơn.
Kết quả trắc nghiệm mô tả xu hướng hiện tại của bạn trong các mối quan hệ gần gũi. Nó không phải chẩn đoán và không nói lên giá trị của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Kiểu gắn bó hình thành từ đâu?
Chủ yếu từ trải nghiệm với người chăm sóc thời thơ ấu, nhưng các mối quan hệ sau này, kể cả tình yêu và tình bạn, cũng góp phần định hình và thay đổi nó.
Kiểu gắn bó nào phổ biến nhất?
Trong phần lớn các nghiên cứu, kiểu an toàn chiếm tỷ lệ lớn nhất, tiếp theo là các kiểu bất an. Tỷ lệ cụ thể khác nhau tuỳ nghiên cứu và cách đo.
Người gắn bó lo âu và né tránh có yêu nhau được không?
Được, nhưng cả hai cần hiểu vòng lặp đuổi – chạy và chủ động điều chỉnh. Nhiều cặp đôi như vậy vẫn hạnh phúc khi cả hai cùng hướng tới sự an toàn.
Bài trắc nghiệm này có phải bài ECR-R không?
Không. Câu hỏi do Tự Hiểu Mình tự viết dựa trên mô hình hai chiều lo âu – né tránh, không sao chép các thang đo nghiên cứu có bản quyền.
Tôi đang độc thân thì làm bài thế nào?
Hãy nghĩ tới các mối quan hệ tình cảm trước đây, hoặc cách bạn thường cảm thấy trong các mối quan hệ gần gũi nói chung.