Hướng dẫn tổng quan
EQ là gì? Năm năng lực của trí tuệ cảm xúc và cách rèn chúng
Khác với IQ, các năng lực cảm xúc học được. Nhưng muốn rèn đúng thì trước hết cần hiểu nó gồm những gì — và nó không phải là gì.
EQ là gì?
EQ, hay trí tuệ cảm xúc (Emotional Intelligence), là khả năng nhận biết, hiểu và quản lý cảm xúc của chính mình, đồng thời nhận biết và ứng xử phù hợp với cảm xúc của người khác.
Khái niệm này được hai nhà tâm lý học Peter Salovey và John Mayer đưa ra vào năm 1990, rồi trở nên phổ biến rộng rãi nhờ cuốn sách Emotional Intelligence của Daniel Goleman xuất bản năm 1995. Mô hình năm năng lực của Goleman là cách chia được dùng nhiều nhất trong đào tạo và doanh nghiệp, và cũng là mô hình bài trắc nghiệm trên trang này sử dụng.
Chữ “Q” trong EQ được mượn từ IQ cho dễ nhớ. Tuy vậy, EQ không phải một con số được chuẩn hoá theo dân số như IQ, và các bài đo EQ khác nhau có thể cho kết quả khác nhau.
Năm năng lực của EQ
| Năng lực | Trả lời câu hỏi | |
|---|---|---|
| 1 | Tự nhận thức | Mình đang cảm thấy gì, và vì sao? |
| 2 | Tự điều chỉnh | Mình chọn phản ứng thế nào với cảm xúc đó? |
| 3 | Động lực nội tại | Điều gì giữ mình tiếp tục khi mọi thứ khó khăn? |
| 4 | Thấu cảm | Người kia đang cảm thấy gì và cần gì? |
| 5 | Kỹ năng xã hội | Mình nên nói và làm gì để mối quan hệ tốt lên? |
Ba năng lực đầu hướng vào bên trong: bạn với chính mình. Hai năng lực sau hướng ra bên ngoài: bạn với người khác. Chúng xây lên nhau theo thứ tự — không hiểu mình thì khó điều chỉnh mình, không hiểu người thì khó ứng xử khéo với người.
EQ khác IQ thế nào?
IQ đo khả năng suy luận, giải quyết vấn đề mang tính logic và khá ổn định ở người trưởng thành. EQ theo mô hình Goleman gồm những năng lực có thể học và rèn luyện qua trải nghiệm và thực hành có chủ đích.
Hai thứ không đối lập nhau. Một người có thể giỏi cả hai, giỏi một bên, hoặc chưa giỏi bên nào. Trong công việc, IQ thường giúp bạn vượt qua vòng tuyển dụng, còn các năng lực cảm xúc ảnh hưởng nhiều tới cách bạn làm việc với người khác và dẫn dắt đội ngũ.
Cách đọc điểm EQ trên trang này
Bài trắc nghiệm cho điểm từng năng lực trên thang 0–100, rồi lấy trung bình năm năng lực làm chỉ số EQ tổng hợp:
| Chỉ số tổng | Mức | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 78 trở lên | Rất cao | Nền tảng cảm xúc vững. Nên tập trung dùng nó để dẫn dắt và hỗ trợ người khác. |
| 62–77 | Cao | Nền tảng tốt, thường còn một năng lực lệch so với phần còn lại. |
| 45–61 | Trung bình | Ổn trong hoàn cảnh bình thường, chưa vững khi có áp lực. Mức phổ biến nhất. |
| Dưới 45 | Cần rèn luyện | Cảm xúc đang dẫn dắt nhiều hơn. Nên bắt đầu từ tự nhận thức. |
Quan trọng hơn con số tổng là khoảng chênh giữa năng lực mạnh nhất và yếu nhất. Cải thiện năng lực yếu nhất thường kéo cả chỉ số lên nhanh nhất, vì vậy trang kết quả luôn chỉ ra năng lực đó kèm bài tập nên làm trước.
Các cách đo EQ, và giới hạn của chúng
Tự đánh giá — như bài trên trang này: bạn trả lời về chính mình. Dễ làm, nhưng đo cách bạn tự nhìn nhận năng lực cảm xúc, và có phần trùng với các chiều tính cách Big Five.
Đo năng lực — bài kiểm tra có đáp án, ví dụ nhận diện cảm xúc qua nét mặt hay chọn cách xử lý tình huống tốt nhất. Được xem là khách quan hơn nhưng khó làm đúng chuẩn khi làm trực tuyến.
Đánh giá 360 độ — đồng nghiệp, cấp trên, cấp dưới cùng đánh giá bạn. Hay dùng trong doanh nghiệp, cho góc nhìn từ bên ngoài.
Cũng nên biết rằng trí tuệ cảm xúc vẫn là khái niệm còn tranh luận trong giới nghiên cứu, nhất là về việc nó dự báo thêm được bao nhiêu so với IQ và các đặc điểm tính cách. Hãy dùng kết quả như một tấm gương để tự nhìn lại, không phải một phán quyết.
Rèn EQ nên bắt đầu từ đâu
- Bắt đầu từ tự nhận thức, vì mọi năng lực khác dựa vào nó.
- Chọn một năng lực yếu nhất và một bài tập duy nhất, làm đều trong 2–3 tuần.
- Xin góp ý từ người thân tin cậy, vì tự đánh giá dễ lệch với cách người khác nhìn mình.
- Làm lại bài trắc nghiệm sau 4–6 tuần để thấy phần thay đổi. Bài trên trang này bốc câu hỏi mới mỗi lần nên bạn không trả lời theo trí nhớ.
Câu hỏi thường gặp
EQ có quan trọng hơn IQ không?
Không có câu trả lời chung. IQ và EQ quan trọng theo những cách khác nhau: IQ giúp giải quyết vấn đề phức tạp, EQ giúp làm việc với con người và giữ vững trước áp lực. Trong nhiều vai trò, đặc biệt là quản lý và nghề tiếp xúc với con người, các năng lực cảm xúc tạo ra khác biệt rõ rệt.
EQ có tăng được không?
Có. Khác với IQ vốn khá ổn định ở người trưởng thành, các năng lực trong mô hình EQ của Goleman đều có thể rèn luyện qua thực hành có chủ đích. Tự điều chỉnh thường cải thiện nhanh nhất vì phần lớn là kỹ thuật.
Bài test EQ online có chính xác không?
Bài tự đánh giá đo cách bạn nhìn nhận năng lực cảm xúc của mình, nên có thể lệch nếu bạn đánh giá mình quá cao hoặc quá thấp. Bài trên trang này có thêm câu tình huống và câu đảo chiều để giảm thiên lệch, nhưng vẫn nên đối chiếu với góp ý của người thân.
Điểm EQ bao nhiêu là cao?
Trên trang này, chỉ số tổng từ 62 trở lên được xem là cao và từ 78 trở lên là rất cao. Tuy vậy, con số này không so với dân số như IQ, và các bài đo EQ khác nhau dùng thang điểm khác nhau nên không so sánh trực tiếp được.
Trẻ em có rèn EQ được không?
Có, và càng sớm càng tốt. Giúp trẻ gọi tên cảm xúc, lắng nghe khi trẻ buồn hay giận, và làm gương trong cách xử lý cảm xúc là những cách đơn giản và hiệu quả nhất.