Big Five · Chiều O · Openness
Cởi mở trải nghiệm (Openness) trong Big Five
Tò mò với cái mới, hay trân trọng cái đã được kiểm chứng.
Cởi mở trải nghiệm là gì?
Cởi mở trải nghiệm (Openness to Experience) là chiều đo mức độ một người tò mò, giàu tưởng tượng và sẵn sàng đón nhận cái mới — từ ý tưởng, nghệ thuật, cảm xúc cho tới cách sống. Trong năm chiều của Big Five, đây là chiều gắn nhiều nhất với sự sáng tạo và óc tìm tòi.
Người điểm cao ở chiều này thích khám phá: món ăn lạ, vùng đất mới, quan điểm trái chiều, những câu hỏi chưa có đáp án. Người điểm thấp thiên về thực tế, quen thuộc và đã được kiểm chứng. Cả hai đầu đều có giá trị: một bên mở ra khả năng mới, một bên giữ cho mọi thứ vững chắc.
Cởi mở trải nghiệm có liên hệ rõ nhất với trục S–N trong MBTI: người thiên về Trực giác thường có điểm Cởi mở cao hơn. Chiều này cũng thể hiện ở việc thích học những điều mới dù chúng không phục vụ trực tiếp cho công việc.
Sáu khía cạnh con
Trong mô hình nghiên cứu phổ biến nhất, mỗi chiều Big Five được chia thành sáu khía cạnh con. Hai người có cùng điểm Cởi mở trải nghiệm vẫn có thể khác nhau ở từng khía cạnh.
| Khía cạnh | Người điểm cao thường | |
|---|---|---|
| 1 | Trí tưởng tượng | hay mơ mộng, hình dung những khả năng và thế giới khác |
| 2 | Thẩm mỹ | rung động trước nghệ thuật, âm nhạc, thiên nhiên |
| 3 | Cảm xúc | nhận biết và trân trọng cảm xúc của chính mình |
| 4 | Hành động | thích thử cái mới thay vì lặp lại cái quen |
| 5 | Ý tưởng | tò mò trí tuệ, thích những câu hỏi trừu tượng |
| 6 | Giá trị | sẵn sàng xem xét lại các chuẩn mực quen thuộc |
Điểm cao, trung bình, thấp nghĩa là gì
Điểm cao từ 66 · Ham khám phá
Bạn cởi mở với cái mới: thích ý tưởng lạ, trải nghiệm khác thường và các câu hỏi chưa có đáp án. Bạn học nhanh những lĩnh vực ngoài chuyên môn. Mặt trái là dễ bỏ dở khi cái mới hết mới.
Trung bình 40–65
Bạn cân bằng giữa cái mới và cái quen: sẵn sàng thử nếu thấy hợp lý, nhưng không đổi chỉ vì đổi. Đây là vùng dễ làm việc với cả người sáng tạo lẫn người vận hành.
Điểm thấp dưới 40 · Thực tế, ổn định
Bạn thực tế và thích những gì đã được kiểm chứng. Bạn làm tốt những việc cần sự ổn định và ít bị cuốn theo trào lưu. Mặt cần lưu ý là có thể bỏ lỡ cơ hội vì ngại thử.
Không mức nào tốt hơn mức nào. Mỗi đầu của thang đều có lợi thế trong những hoàn cảnh khác nhau, và mức trung bình cũng là một kết quả hoàn toàn bình thường.
Trong công việc
Người điểm Cởi mở cao phát huy tốt trong công việc cần sáng tạo, đổi mới hoặc thích nghi liên tục: thiết kế, marketing, khởi nghiệp, nghiên cứu, tư vấn chiến lược. Người điểm thấp làm tốt trong vai trò cần sự nhất quán, đáng tin và bám sát quy trình đã hiệu quả: vận hành, kế toán, sản xuất. Một đội tốt cần cả hai: người mở ra hướng mới và người giữ cho hướng cũ không đổ.
Trong các mối quan hệ
Hai người có điểm Cởi mở chênh lệch lớn thường va chạm ở chuyện đi đâu, ăn gì, sống thế nào: một người muốn thử, một người muốn giữ. Sự khác biệt này không nhất thiết là vấn đề — nó có thể giúp cả hai cân bằng, nếu hai bên tôn trọng nhịp của nhau.
Cởi mở trải nghiệm có thay đổi được không?
Điểm Cởi mở thường tăng nhẹ ở tuổi thanh niên rồi giảm dần khi về già. Những trải nghiệm như đi xa, học một lĩnh vực mới hay sống trong môi trường đa văn hoá có thể làm tăng sự cởi mở. Tuy vậy, thay đổi rõ rệt ở một chiều tính cách thường cần nhiều năm, không phải vài tuần.
Gợi ý theo mức điểm của bạn
Nếu điểm của bạn cao
- Chọn một ý tưởng và đi tới cùng trước khi chuyển sang ý tưởng mới
- Làm cùng người thực tế để biến ý tưởng thành việc cụ thể
- Đừng xem nhẹ những quy trình đã chứng minh là hiệu quả
Nếu điểm của bạn thấp
- Thỉnh thoảng thử một điều mới nhỏ: một món ăn, một con đường, một thể loại sách
- Nghe hết một ý tưởng lạ trước khi đánh giá
- Nhận ra sự vững vàng của mình là điểm mạnh trong môi trường nhiều biến động
Câu hỏi thường gặp
Cởi mở trải nghiệm cao có phải là thông minh hơn?
Không hẳn. Chiều Cởi mở gắn với sự tò mò và thích học hỏi, nhưng nó đo xu hướng chứ không đo năng lực. Nhiều người điểm Cởi mở trung bình hoặc thấp vẫn rất giỏi trong lĩnh vực của mình.
Điểm Cởi mở thấp có phải là bảo thủ?
Điểm thấp nghĩa là bạn thích những gì quen thuộc và đã được kiểm chứng. Điều này có thể thể hiện qua quan điểm truyền thống, nhưng cũng có thể chỉ là lối sống thực tế. Nó không đồng nghĩa với cố chấp hay thiếu hiểu biết.
Openness trong Big Five tương ứng với gì trong MBTI?
Chiều Cởi mở liên quan khá rõ tới trục S–N của MBTI: người thiên về Trực giác (N) thường có điểm Cởi mở cao hơn người thiên về Giác quan (S).
Nghề nào hợp với người điểm Cởi mở cao?
Những nghề cần sáng tạo và đổi mới: thiết kế, nghệ thuật, viết lách, nghiên cứu, marketing, khởi nghiệp, tư vấn chiến lược.